Wiśniowa to niewielka miejscowość położona w powiecie myślenickim, w województwie małopolskim, siedziba całej gminy. Gmina Wiśniowa to teren pograniczny. Zlokalizowana jest na styku trzech regionów zamieszkałych przez różne grupy etnograficzne: część południową za pasmem Lubomira i Łysiny zamieszkują górale zagórzańscy i Kliszczacy, część wschodnią i południowo-wschodnią Lachy Limanowskie a część zachodnią i północną (największy obszar) Krakowiacy Zachodni. Różnorodność kulturowa tych terenów nie zamyka się jednak tylko w przybliżonej pograniczności regionalnej a wychodzi dużo dalej poza nasz polski krąg narodowościowy w stronę wielokulturowości będącej cennym dziedzictwem całej Małopolski. Wielokulturowość Wiśniowej i jej okolic to historia sięgająca średniowiecza, kiedy to przebiegał tędy trakt węgierski. Ślady żydowskie, tatarskie, romskie czy węgierskie przejawiają się na wielu płaszczyznach kultury tego regionu: w warstwie historycznej, literackiej i etnograficznej. Szczególnie bogata w motywy wielokulturowe jest tutejsza warstwa etnograficzna odznaczajaca się bogatymi i barwnymi tradycjami ludowymi. Jako przykład podać można nadal niezwykle żywy zwyczaj Dziadów Śmiguśnych czy legendę o Bandzie Burka.

Bożnica została wzniesiona przez tutejszą społeczność żydowską na początku XX wieku, w południowej części wsi, w niewielkiej odległości od centrum, na działce należącej wówczas do rodziny Ferberów. Jest to jedna z trzech tego typu bożnic w Polsce, jednak jedyna wiejska. To obiekt drewniany, posadowiony na podmurowaniu z kamienia. Ściany zewnętrzne i wewnętrzne mają konstrukcję zrębową z belek ciosanych i pokryte są szalunkiem z desek. Dach ma konstrukcję krokwiowo-płatwiową, pokryty jest dachówką ceramiczną. Wnętrze podzielone jest na kwadratową główną salę modlitewną od południa oraz na babiniec od północy. W okresie międzywojennym bożnica służyła społeczności żydowskiej z Wiśniowej i z sąsiednich miejscowości. Zachowało się niewiele informacji na temat budowy i pierwszych lat funkcjonowania wiśniowskiej bożnicy. Obiekt oraz miejscowi Żydzi pozostali jednak w pamięci najstarszych mieszkańców wsi. Według dokumentów w 1926 roku miało tu miejsce uroczyste sprowadzenie Tory. Niestety, zaledwie kilkanaście lat po tym wydarzeniu, podczas II Wojny Światowej wnętrze bożnicy zostało zdewastowane, zaś społeczność żydowska wywieziona do Wieliczki, skąd w następnej kolejności jej członków rozesłano do obozów śmierci. Po wojnie budynek wykorzystywany był przez gminę najpierw jako magazyny mebli, a do połowy lat 80. XX wieku stacjonowała w nim jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Obecnie budynek został przekazany pod opiekę Gminnego Ośrodka Kultury i Sportu w Wiśniowej. Niestety ze względu na swój stan nie jest zagospodarowany. W środku wiśniowska synagoga jest pusta – nie zachowały się żadne pamiątki.

Ze względu na stan bożnicy, określony przez konserwatora zabytków jako „katastrofalny” jest to już ostatnia szansa na jej renowację. Biorąc pod uwagę zniszczenia spowodowane poprzednią powodzią, kolejne gwałtowniejsze zjawiska atmosferyczne mogą doprowadzić wiśniowską bożnicę do ruiny. Drewno w wielu miejscach jest zawilgocone i zbutwiałe. Swoje ślady pozostawiło także wieloletnie użytkowanie tej budowli w okresie komunistycznym, w czasie którego ideologia – a co za tym idzie i władze – nie miały poszanowania dla świętości: zarówno dla kościołów katolickich, jak i domów modlitwy innych religii i wspólnot wyznaniowych. Doprowadzenie obiektu do stanu nadającego się do użytkowania wymaga całkowitej wymiany podłóg, stropów, pokrycia dachu, stolarki okiennej i drzwiowej, częściowej wymiany elementów więźby dachowej oraz belek konstrukcyjnych zewnętrznych ścian (zwłaszcza od strony południowej), wykonania izolacji pionowej i poziomej oraz obróbek blacharskich. Obecnie bożnica od lat stoi zamknięta. Klucz do niej znajduje się w siedzibie Gminy, otwierana jest wyłącznie dla pojawiających się czasem turystów, zainteresowanych tym wyjątkowym zabytkiem. Niemniej jednak jej obecny stan stwarza zagrożenie dla zwiedzających. Nasz Gminny Ośrodek Kultury i Sportu – obecny administrator budynku – podjął się zadania uratowania wiśniowskiej synagogi. W realizacji tego zadania poszukujemy przede wszystkim wsparcia finansowego, jak również Partnerów. W związku z ogromnym znaczeniem – zarówno dla obecnych, jak i dla przeszłych i przyszłych pokoleń – tego unikatowego domu modlitwy oraz z nieprzemijającą pamięcią o Żydach z regionu Wiśniowej, zwracam się do Państwa z gorącą prośba o wsparcie. W tym celu zostało założone subkonto gdzie można wpłacać darowizny na remont bożnicy.

Gminny Ośrodek Kultury i Sportu w Wiśniowej

32-412 Wiśniowa 320

Subkonto Bożnicy

 Bank Spółdzielczy w Dobczycach

98 8602 0000 0000 0152 6110 0005

ENGLISH

Wiśniowa is a small village situated within Myślenice district. The multicultural heritage of Wiśniowa and its surroundings can be traced back to the Middle Ages, when the so called Hungarian trading route ran through the area. Historical, literary and ethnographic layers of the local culture reflect many traces of Jewish, Tatar and Hungarian motifs. Local ethnography is particularly rich in multicultural motifs, manifested by rich and colourful folk traditions. An example is the custom of “Dziady Śmiguśne” (Easter Monday Forefather’s Eve) or a legend about “Burek’s Gang”. The synagogue, or rather prayer house, was erected by the local Jewish community at the beginning of the 20th century, in the southern part of the village, a short distance from the centre, on a plot belonging at that time to the Ferber family. It is one of three synagogues of that kind still remaining in Poland, but the only one in village surroundings. It is a wooden building, standing on a stone foundation. The internal and external walls have a framework structure made of hewn beams and are  overed with timber planking. The roof has a rafter-purlin structure, covered with ceramic tiles. The interior is divided into a square-shaped main prayer room from the south and a women's gallery from the north. In the interwar period, the synagogue served the Jewish community of Wiśniowa and neighbouring settlements. The information remaining about the construction and the first years of operation of the Wiśniowa synagogue is extremely limited. However, the building itself, as well as the local Jewish community, remain in the memory of the oldest inhabitants of the village. According to documents, the ceremonial introduction of the Torah scrolls took place in the building in 1926. Unfortunately, only a dozen or so years later, during World War II, the interior of the prayer house was devastated, while the Jewish community was deported to Wieliczka and further on to the death camps. After the war, the surviving structure was first used by the local commune as a furniture warehouse, and by the mid-1980s, the Fire Brigade was stationed there. Currently, the building is not being used. The Wiśniowa Synagogue – empty inside – is only occasionally visited by groups of tourists coming to the area. No original Synagogue memorabilia have survived (apart from minimal wall decoration features).

This is the final chance to save the Wiśniowa Shul. According to the Conservator of Historical Monuments, the state of the building is "catastrophic". Considering the damage caused by the previous flood, more violent weather events can lead to the ruin of the synagogue. The wood is damp and decayed in many places. Years of use and the absence of maintenance during the communist period have left heavy traces on the building’s structure. During thecommunist era, ideology – and hence the authorities – did not have much respect for the spiritual spheres of life, therefore they did not preserve places of religious worship: such as Catholic churches or houses of prayer of any other religions and religious communities. Bringing the building to a usable condition requires the complete replacement of floors, ceilings, roofing, window and door glazing, partial replacement of rafter framing elements and the structural beams of external walls, especially on the southern side, vertical and horizontal insulation as well as flashings. Currently, the synagogue has been closed for years. The key to the building is being kept in the village hall and is very sporadically handed to the visiting groups of tourists interested in this unique monument.

The Wiśniowa Communal Centre for Culture and Sport has undertaken the task of saving the Last Wooden Shul of Polish Galicia. To increase the chances of success for this extremely difficult project, they are seeking potential strategic partners as well as all available financial support.

In the name of the eternal memory of Jews from the Wiśniowa region that perished in the Holocaust as well as due to the great importance and unique value of this last wooden house of prayer for present and future generations, we ask you for your financial support.

Donations can be made to a sub-account that has been established for the renovation of the Wiśniowa synagogue.

 

Communal Centre of Culture and Sport in Wiśniowa

32-412 Wiśniowa 320

Sub-account for the renovation of the Prayer House

IBAN PL 98 86020000 0000 0152 6110 0005

SWIFT POLUPLPR

Bank Spółdzielczy Dobczyce

98 8602 0000 0000 0152 6110 0005